Dù bị phong tỏa, Iran vẫn cho phép hơn 10 quốc gia "thân thiện" như Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Iraq... đi qua eo biển Hormuz dưới sự giám sát quân sự.
Trong kỳ nghỉ lễ Phục sinh, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Washington có thể tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy điện và cầu cống của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở lại trước 20h theo giờ miền Đông nước Mỹ vào tối thứ Ba, ngày 7/4.
Tàu hàng trên eo biển Hormuz. Ảnh: Oil Price
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social sáng thứ Bảy, Tổng thống Donald Trump nhắc lại việc ông từng cho Iran thời hạn 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở lại eo biển Hormuz, đồng thời cho biết thời gian chỉ còn 48 giờ trước khi tình hình trở nên nghiêm trọng hơn.
Truyền thông quốc tế thời gian qua tập trung phản ánh việc eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu, bị gián đoạn đã đẩy giá dầu tăng vọt. Tuy nhiên, một khía cạnh ít được chú ý hơn là danh sách các quốc gia vẫn được phép đưa tàu thuyền qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Ngay sau khi xung đột bùng phát, ngày 3/3, một cố vấn cấp cao của Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã bị đóng và cảnh báo rằng nếu tàu thuyền cố tình vượt qua, lực lượng hải quân Iran sẽ có biện pháp cứng rắn.
Tuy vậy, Ngoại trưởng Iran sau đó cho biết Tehran đã nhận được đề nghị từ nhiều quốc gia xin đảm bảo an toàn cho tàu thuyền của họ, song quyết định cuối cùng thuộc về phía quân đội.
Đến giữa tháng 3, kênh Al Jazeera đưa tin một tàu chở dầu treo cờ Pakistan đã rời Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz. Một số tàu của Ấn Độ cũng được Iran cho phép đi qua, trong khi một con tàu thuộc sở hữu Thổ Nhĩ Kỳ đã nhận được sự chấp thuận để vượt tuyến hàng hải hẹp giữa Oman và Iran.
Ngày 5/3, Reuters cho biết Trung Quốc đang tiến hành đàm phán với Iran nhằm tạo điều kiện cho các tàu chở dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar đi qua Hormuz. Cùng thời điểm, Pháp và Italy cũng đề nghị tiến hành đối thoại với Tehran để bảo đảm quyền quá cảnh cho tàu thuyền của mình.
Tổng thống Donald Trump nhiều lần kêu gọi các quốc gia phụ thuộc vào eo biển Hormuz trong việc nhập khẩu năng lượng từ Vùng Vịnh cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc bảo vệ tuyến hàng hải này, đồng thời đề xuất thành lập một liên minh hải quân phối hợp cùng Hải quân Mỹ.
Ngày 27/3, báo The Hindu công bố danh sách các quốc gia được phép qua eo biển Hormuz và những nước không được tiếp cận, trong đó có Mỹ, Israel và một số quốc gia Vùng Vịnh liên quan đến xung đột.
Theo danh sách các quốc gia được Iran xem là thân thiện, Ấn Độ đã cho ít nhất 4 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong khoảng thời gian từ ngày 28/2 đến thời điểm bài báo được đăng.
Trung Quốc chiếm khoảng 10% số tàu di chuyển về phía Đông ra khỏi Vịnh Ba Tư trong những tuần gần đây trước ngày 27/3. Thái Lan được phép đưa một tàu chở dầu qua eo biển vào ngày 26/3 sau các cuộc trao đổi ngoại giao giữa Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan và Đại sứ Iran tại Bangkok.
Nga được Iran cho phép rõ ràng sử dụng eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại. Pakistan đã đưa một tàu chở dầu qua eo biển trong các ngày 14 và 15/3, đánh dấu chuyến quá cảnh đầu tiên kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Iraq, sau nhiều tuần đàm phán giữa Baghdad và Tehran, cũng chính thức được xếp vào nhóm quốc gia thân thiện và được bảo đảm quyền qua lại không hạn chế.
Trong một tuyên bố được hãng thông tấn bán chính thức Tasnim đăng tải và Al Jazeera dẫn lại ngày 5/4, phía quân đội Iran nhấn mạnh sự tôn trọng đối với chủ quyền quốc gia của Iraq, đồng thời cho rằng những trải nghiệm lịch sử của Iraq khiến mối quan hệ giữa hai nước có sự đồng cảm nhất định.
Bên cạnh đó, một số quốc gia khác được cho là phải trả phí để được phép đi qua eo biển Hormuz, khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ hoạt động hàng hải.
Theo dữ liệu của Lloyd’s List Intelligence, khoảng 150 tàu, bao gồm tàu chở dầu và tàu container, đã đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn từ ngày 1 đến ngày 27/3.
Con số này chỉ tương đương hơn một ngày lưu lượng bình thường trước khi xung đột nổ ra. Đến tuần trước, số lượt tàu qua eo biển tăng lên 53 chuyến, cao hơn mức 36 chuyến của tuần trước đó và là mức cao nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Ngày 3/4, một tàu container của Pháp và một tàu chở dầu thuộc sở hữu của Nhật Bản đã được phép qua eo biển. Cùng ngày, báo Gulf News đưa tin Philippines và Malaysia cũng được bổ sung vào danh sách các quốc gia được Iran cho phép quá cảnh an toàn.
Nhật Bản là quốc gia mới nhất sử dụng tuyến hàng hải này, với 2 tàu chở khí, một tàu LNG và một tàu LPG, đi qua eo biển Hormuz vào cuối tuần qua.
Tuy nhiên, nhiều tàu có liên quan đến Nhật Bản vẫn đang neo đậu tại Vịnh Ba Tư. Trong khi đó, Hàn Quốc, quốc gia đối mặt với rủi ro năng lượng ngày càng lớn, đã làm việc với các đại sứ của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh nhằm tìm kiếm sự bảo đảm an toàn cho 26 tàu của nước này.
Theo Wall Street Journal, Hàn Quốc đang cân nhắc triển khai 5 tàu tới Biển Đỏ để tránh phải đi qua eo biển Hormuz trong thời gian tới.
Việt Hà